Điều áp buồng thang là “tuyến sinh mệnh” trong PCCC: giữ khói ngoài lối thoát, đảm bảo cửa mở được khi sơ tán. Bài viết hướng dẫn thiết kế ống gió – quạt – van xả, điều khiển áp tĩnh và TAB kiểm chứng để hệ thống vận hành an toàn khi cháy.
1) Mục tiêu điều áp: “không khói nhưng vẫn mở cửa nhẹ”
Điều áp nhằm tạo chênh áp giữa buồng thang và khu cháy đủ để ngăn khói xâm nhập, đồng thời lực mở cửa phải trong giới hạn cho phép để người dùng thoát nạn dễ dàng. Thiết kế cần cân bằng hai mục tiêu này ngay từ đầu thay vì tăng áp “càng cao càng tốt”.
2) Chênh áp thiết kế và lực mở cửa
Thiết lập dải chênh áp mục tiêu (ví dụ 40–60 Pa tùy hồ sơ) cho trạng thái cháy, có biên dự phòng cho rò rỉ và sai số đo. Kiểm tra lực mở cửa: khi áp trong buồng thang cao hơn, lực đẩy lên cánh cửa tăng theo diện tích hữu hiệu; vì vậy cần có đường thoát áp (van xả, khe cân bằng) để giữ lực mở cửa trong ngưỡng chấp nhận.
3) Ống gió điều áp và class kín khí
Rò rỉ làm sụt áp và buộc quạt chạy nặng. Chọn class kín khí phù hợp áp vận hành, dùng gioăng EPDM liên tục tại bích, mastic HVAC ở mép Pittsburgh/đầu rive và soapy test tại vị trí nghi ngờ. Với trục đứng dài, cân nhắc ống tròn spiral (kín khí tự nhiên tốt) hoặc ống chữ nhật nhưng phải kiểm soát độ phẳng – vuông bích.
4) Van xả áp và đường cân bằng
Pressure relief damper (van xả áp) tự mở khi áp vượt ngưỡng đặt, tránh “đẩy cửa”. Bố trí van xả ở đầu cầu thang hoặc trên mái, có lưới chống mưa và cơ cấu chống kẹt. Ở các tầng, có thể dùng khe cân bằng lưu lượng/áp với hành lang (tuân theo hồ sơ PCCC) để phân phối áp đều và tránh tầng đầu/cuối bị “quá áp”.
5) Chọn quạt và điều khiển áp tĩnh
Quạt điều áp nên có VSD để bám áp tĩnh đặt, dễ hiệu chỉnh khi vận hành thực. Xác định cột áp dựa trên tổn thất tuyến + rò rỉ + biên dự phòng; đặt điểm làm việc gần BEP trên fan curve để êm và bền. Cảm biến áp nên đặt ở vị trí đại diện (tầng giữa/xa quạt) và cấu hình static pressure reset nếu hệ có nhiều cửa mở/đóng khác nhau theo kịch bản.
6) Fire/smoke damper và firestop đúng hệ
Tại vị trí xuyên tường/sàn, lắp fire/smoke damper và firestop theo đúng hệ cấu tạo được chứng nhận để duy trì EI. Không trộn vật liệu khác hệ. Đường dây điều khiển, cáp tín hiệu của damper – quạt phải có giải pháp chịu lửa tương ứng theo hồ sơ PCCC.
7) Tổ chức tuyến ống: giảm ΔP, phân phối áp đều
Giữ tuyến ngắn – ít cút gắt; ưu tiên cút bo, chuyển tiếp 1:7–1:10; chừa đoạn thẳng 3×D trước/sau van – tiêu âm. Ở trục đứng, bố trí nhánh cấp áp cho từng tầng theo nguyên tắc “gần – nhỏ, xa – lớn” để áp không dồn ở một vài tầng. Cửa thăm bố trí thuận tiện đo áp/lưu lượng trong TAB.
8) TAB cho hệ điều áp buồng thang
Trong nghiệm thu, đo chênh áp giữa buồng thang và hành lang với các trạng thái cửa khác nhau (đóng/mở đại diện). Điều chỉnh setpoint áp tĩnh và ngưỡng mở của van xả để giữ lực cửa trong giới hạn. Kiểm tra ΔP qua damper, rò rỉ tuyến, độ ồn gần quạt; ghi nhận đồ thị áp theo thời gian khi chuyển trạng thái để chứng minh độ ổn định.
9) Liên động PCCC và chế độ chạy sự cố
Hệ điều áp phải liên động với báo cháy: tự khởi động quạt điều áp, đóng mở damper theo vùng; có chế độ override bằng tay cho lực lượng chữa cháy. Nguồn điện dự phòng (ATS/UPS/máy phát) cần cấp cho quạt, tủ điều khiển, cảm biến và damper; logic chống tái kích không mong muốn giúp hệ ổn định khi cháy kéo dài.
10) Lỗi phổ biến và cách khắc phục
Đặt áp quá cao → cửa khó mở: hạ setpoint, tăng tiết diện xả áp. Rò rỉ cao → sụt áp: nâng class kín khí, trám mastic, thay gioăng. Cảm biến đặt sát quạt → tín hiệu “ảo”: dời tới vị trí đại diện. Không có VSD → áp dao động: bổ sung điều khiển biến tần. Damper sai chiều/không đúng hệ → không đạt nghiệm thu: lắp lại theo chứng chỉ.
11) Hồ sơ nghiệm thu nhanh gọn
Biên bản đo chênh áp ở các trạng thái cửa, đồ thị áp theo thời gian; kết quả ΔP qua damper; bảng rò rỉ – class kín khí; sơ đồ liên động, nhật ký chạy thử; chứng nhận hệ damper/firestop; bản vẽ hoàn công vị trí cảm biến – van xả; hướng dẫn vận hành và lịch kiểm tra định kỳ.
Kết luận: điều áp đúng để bảo vệ lối thoát nạn
Một hệ điều áp buồng thang tin cậy được xây bằng ống gió kín khí, quạt VSD bám áp, van xả áp nhạy, damper – firestop đúng hệ và quy trình TAB kiểm chứng. Khi các mắt xích này đồng bộ, buồng thang sẽ sạch khói, cửa mở nhẹ và công trình nghiệm thu PCCC thuận lợi.
