Ống gió tròn spiral và ống gió chữ nhật là hai cấu hình phổ biến nhất trong HVAC. Chọn đúng loại ống giúp giảm ΔP, đạt class kín khí, hạ ồn và tối ưu chi phí – thẩm mỹ. Bài viết này so sánh chi tiết để bạn quyết định nhanh, chính xác cho từng không gian.
1) Nguyên tắc khí động học: vì sao spiral thường “dễ thở” hơn?
Với cùng diện tích thủy lực, ống tròn có chu vi nhỏ hơn, hệ số ma sát thấp hơn nên ΔP dọc thường nhỏ hơn ống chữ nhật. Dòng khí trong ống tròn ít góc chết, ít xoáy cạnh, vì vậy mức ồn do ma sát và nhiễu bề mặt thường thấp hơn. Ống chữ nhật linh hoạt về tỷ lệ cạnh (W×H) để “lách trần” nhưng nếu tỉ lệ quá “dẹt”, tổn thất áp và tiếng rít tại chỗ đổi tiết diện có xu hướng tăng.
2) Kín khí và mối ghép: lockseam vs TDC/TDF
Ống tròn spiral dùng lockseam/spiral seam liên tục nên kín khí tự nhiên tốt; các mối nối slip clamp ngắn, ít bề mặt bích. Ống chữ nhật dựa vào bích TDC/TDF hoặc bích góc; để đạt class kín khí cao, phải kiểm soát độ phẳng – vuông bích, gioăng EPDM liên tục và mastic ở mép Pittsburgh, đầu rive. Với áp suất trung bình–cao, spiral thường ít điểm rò hơn, nhưng chữ nhật vẫn đạt class cao nếu thi công đúng chuẩn.
3) Không gian trần – shaft: chữ nhật “tiết kiệm chiều cao”, spiral “gọn theo trục”
Trần thấp, nhiều dầm – ống cản trở ⇒ ống chữ nhật thắng thế nhờ tiết diện dẹt. Trong shaft hẹp theo phương ngang nhưng cao theo phương đứng ⇒ ống tròn tận dụng tốt khoảng trống. Với trần mở (industrial style), ống tròn spiral cho thẩm mỹ tốt, ít mối bích, sơn hoàn thiện dễ. Khu cần giấu kín hoàn toàn hoặc trần t-grid hẹp ⇒ ống chữ nhật thuận tiện hơn.
4) Độ ồn tại phòng: vận tốc, miệng gió và tiêu âm
Với vận tốc tương đương, ống tròn ít tạo nhiễu mép nên NC tại phòng có xu hướng thấp hơn. Tuy nhiên, miệng gió mới là yếu tố quyết định cuối cùng: chọn đúng throw/NC, tránh thổi rít. Nếu cần tiêu âm, ống tròn dùng inline silencer gọn; ống chữ nhật dễ bố trí splitter silencer hoặc duct liner theo chiều rộng – cao giao thông.
5) Lắp đặt và bảo trì: phụ kiện, cửa thăm và treo – đỡ
Ống tròn có phụ kiện tiêu chuẩn hóa (cút bo, côn) dễ lắp; treo bằng đai vòng/giàn trapeze gọn. Ống chữ nhật cần kiểm soát bích TDC/TDF, góc bích, nẹp gia cường; cửa thăm dạng chữ nhật dễ thao tác vệ sinh – đo đạc. Tuyến dài nhiều đổi hướng ⇒ nên cân nhắc ống tròn + cút bo bán kính lớn để giữ ΔP thấp.
6) Chi phí vật tư – thi công – vận hành
Vật tư: ống tròn spiral thường tiết kiệm tôn hơn nhờ chu vi nhỏ; phụ kiện “catalog” sẵn, giá cạnh tranh. Ống chữ nhật đòi hỏi nhiều công cắt – chấn – dập bích hơn. Thi công: spiral lắp nhanh, ít bích; chữ nhật linh hoạt “chạy trần thấp”. Vận hành: ΔP thấp → tiết kiệm điện cho quạt. Bài toán tối ưu là cân bằng CAPEX (đầu tư) và OPEX (điện năng + bảo trì).
7) Ứng dụng gợi ý theo loại không gian
Văn phòng/trần mở: ống tròn spiral (thẩm mỹ + ΔP thấp), kết hợp miệng gió khe/jet nếu cần. Hành lang trần thấp: ống chữ nhật dẹt với chuyển tiếp dài để hạn chế ΔP. Xưởng/nhà kho: spiral cho tuyến dài; dùng miệng nozzle để đưa gió xa. Phòng họp/phòng thu: chữ nhật + splitter/liner để tối ưu NC, nhưng đảm bảo 3×D trước–sau tiêu âm.
8) Tiêu chí quyết định: 6 câu hỏi “chốt nhanh”
1) Trần thấp hay trần mở? Thấp → chữ nhật; mở → spiral. 2) Tuyến dài hay nhiều đổi hướng? Dài → spiral; đổi hướng nhiều → bổ sung cút bo/tiêu âm. 3) Yêu cầu NC khắt khe? Cả hai được, nhưng spiral dễ giữ dòng êm; chữ nhật cần tiêu âm hợp lý. 4) Áp suất hệ? Trung–cao → spiral ít điểm rò; chữ nhật phải bám class kín khí. 5) Tiến độ/nhân công? Spiral lắp nhanh; chữ nhật cần tay nghề bích – mastic. 6) Thẩm mỹ? Spiral “đẹp công nghiệp”; chữ nhật giấu trần tốt.
9) Lưu ý thiết kế – thi công để tối ưu bất kể loại ống
Giữ đoạn thẳng 3×D trước/sau quạt, van, tiêu âm; ưu tiên cút bo R/D ≥ 1,5; chuyển tiếp 1:7–1:10; phân nhánh bằng take-off khí động; đặt mục tiêu class kín khí phù hợp áp suất; gioăng EPDM liên tục và mastic HVAC đúng kỹ thuật; thực hiện TAB để cân bằng lưu lượng. Đây là “bộ quy tắc vàng” áp dụng cho cả spiral lẫn chữ nhật.
10) Các sai lỗi thường gặp và cách khắc phục
Chọn chữ nhật quá dẹt gây ΔP cao, rít: tăng chiều cao hoặc chuyển sang spiral. Nối nhiều bích liền kề (chữ nhật) → rò rỉ: kiểm soát phẳng – vuông bích, gioăng liên tục, trám mastic. Cút gắt ngay họng quạt → ồn, thiếu gió: thêm 3×D hoặc cút bo lớn. Không dự trù không gian treo cho spiral → va chạm MEP: phối hợp BIM sớm, điều chỉnh cao độ/giàn treo. Bỏ qua TAB → lệch Q: đo pitot/hood và chỉnh VCD/OBD.
Kết luận: chọn đúng cấu hình ống để đạt mục tiêu dự án
Ống gió tròn spiral giúp giảm ΔP, kín khí tốt và đẹp với trần mở; ống chữ nhật linh hoạt “lách trần” và tối ưu lắp đặt ở nơi hạn chế chiều cao. Căn theo mục tiêu ồn – lưu lượng – không gian – chi phí, bạn có thể kết hợp cả hai trên cùng dự án và vẫn đạt nghiệm thu êm ngay lần đầu.
