Ống gió hút khói là “đường thở” của hệ PCCC, giúp giữ hành lang – tầng hầm không bị khói nóng xâm nhập. Bài viết này trình bày nguyên tắc bố trí tuyến ống, chọn quạt – damper, kiểm soát ΔP và rò rỉ, cùng quy trình TAB – nghiệm thu để hệ thống vận hành an toàn khi cháy.
1) Mục tiêu hệ hút khói: “hạ khói, giữ lối thoát”
Mục tiêu là duy trì lớp không khí có thể thở được ở cao độ người di chuyển và giảm nhiệt tích tụ ở hành lang, tầng hầm. Hệ phải hút đủ lưu lượng theo kịch bản cháy, phân phối hút đều theo chiều dài tuyến, đồng thời không gây ồn – rung quá mức làm cản trở sơ tán.
2) Chiến lược bố trí: trục chính – nhánh hút – cửa xả
Thông thường, khói được gom về trục hút khói dọc khối nhà và thoát qua cửa xả mái/giếng kỹ thuật. Ở tầng hầm, có thể tổ chức nhiều nhánh hút dọc bãi xe kết hợp cửa lấy bổ sung không khí để tạo hướng dòng rõ ràng. Trên hành lang dài, bố trí cửa hút cách đều, hạn chế “điểm chết”, và tránh đặt sát khu vực áp lực gió mạnh gây thổi ngược.
3) Ống gió hút khói: kín khí, bền cơ và ít tổn thất
Đặt mục tiêu class kín khí phù hợp áp vận hành để hạn chế rò rỉ. Dùng gioăng EPDM liên tục, mastic HVAC cho mối ghép và kiểm tra bằng soapy test. Bố trí cút bo, chuyển tiếp 1:7–1:10 và đoạn thẳng 3×D trước/sau van – thiết bị để giảm ΔP. Tại khu yêu cầu chịu lửa, áp dụng hệ bọc/bao che đúng chứng chỉ để duy trì EI theo hồ sơ PCCC.
4) Chọn quạt hút khói: đủ cột áp, bền và điều khiển được
Xác định ΔP tổng (ma sát dọc + tổn thất cục bộ + dự phòng rò rỉ) để tính cột áp quạt; điểm làm việc nên gần BEP trên fan curve để êm – bền. Trang bị VSD (biến tần) giúp bám áp khi trạng thái cửa – damper thay đổi. Vị trí quạt nên tách rung bằng khớp mềm và giá đỡ đàn hồi; phòng máy thông gió tốt, có nguồn dự phòng theo hồ sơ PCCC.
5) Smoke damper, fire damper và leakage class
Smoke damper dùng để chia vùng, đóng/mở theo kịch bản khói, yêu cầu leakage class cao khi đóng. Fire damper lắp tại vị trí xuyên khoang cháy để ngăn lan lửa. Tất cả phải đúng hệ cấu tạo (khung, vật liệu bịt kín) theo chứng chỉ; không trộn vật liệu khác hệ. Bố trí cửa thăm gần damper để kiểm tra – bảo trì và TAB.
6) Phân phối hút đều theo chiều dài tuyến
Để tránh hút tập trung đầu tuyến, dùng VCD tại nhánh và cân bằng theo nguyên tắc “gần quạt cản nhiều hơn, xa quạt cản ít hơn”. Ở hành lang dài, có thể tạo plenum trung gian để phân bổ hút đồng đều. Tại tầng hầm, phối hợp lấy bổ sung không khí từ cửa cấp gió để tạo dòng một chiều, tránh xoáy tại góc khuất.
7) Điều khiển – liên động PCCC và BMS
Hệ hút khói phải liên động với báo cháy: kích quạt sự cố, đóng/mở smoke damper theo vùng và mở cửa xả. BMS giám sát trạng thái damper qua end-switch, áp tĩnh tuyến, dòng/quá nhiệt quạt. Cần chế độ override bằng tay cho lực lượng chữa cháy và nhật ký sự kiện để phục vụ nghiệm thu – vận hành.
8) TAB và kiểm chứng hiện trường
Trong TAB, đo ΔP trên tuyến, lưu lượng tại cửa hút đại diện và áp tĩnh ở các vị trí xa – gần. Điều chỉnh VCD/OBD để đạt phân phối hút đều. Kiểm tra leakage bằng thử kín dương/âm ở các đoạn nghi ngờ; xác nhận độ ồn ở khu dân cư/nhạy cảm. Ghi lại đồ thị áp – lưu lượng theo thời gian khi chuyển trạng thái damper để chứng minh độ ổn định.
9) Hồ sơ nghiệm thu PCCC: đầy đủ và đúng hệ
Bộ hồ sơ nên gồm: bản vẽ hoàn công tuyến ống – vị trí damper/cửa hút; catalogue quạt – damper – vật liệu bọc; chứng chỉ hệ fire/smoke damper & firestop; biên bản thử kín/áp; bảng kết quả TAB (ΔP, lưu lượng, vị trí van); sơ đồ – logic liên động, nhật ký chạy thử và hướng dẫn vận hành – bảo trì.
10) Lỗi thường gặp và cách khắc phục
Rò rỉ cao → sụt lưu lượng, áp không đạt: nâng class kín khí, trám mastic, thay gioăng. Cút gắt – thiếu 3×D → ΔP lớn: thêm chuyển tiếp dài, đổi cút bo. Damper sai chiều/không đúng hệ → không đạt nghiệm thu: lắp lại theo chứng chỉ. Quạt chọn dư/thiếu áp → ồn/thiếu hút: đặt điểm làm việc gần BEP, cân đối với ΔP thực. Thiếu cửa xả bổ sung ở tầng hầm → dòng rối: bổ sung cấp gió – hướng dòng rõ ràng.
Kết luận: ống gió hút khói “đỗ ngay lần đầu”
Khi tuyến ống được bố trí khí động (ít cút gắt, đủ 3×D), hệ kín khí, quạt chọn theo ΔP thực và damper đúng hệ, cộng với TAB kiểm chứng và hồ sơ PCCC đầy đủ, hệ hút khói sẽ vận hành ổn định, giữ lối thoát nạn sạch khói và rút ngắn thời gian bàn giao.
