Gia công ống gió chuẩn xưởng là nền tảng để hệ HVAC đạt class kín khí, lưu lượng ổn định và nghiệm thu nhanh. Bài viết này chuẩn hóa quy trình từ vật liệu, bích – mối ghép, niêm kín đến thử kín và QA/QC, giúp bạn “đỗ ngay lần đầu”.
1) Vật liệu và dung sai: đặt nền cho chất lượng ống gió
Chọn tôn mạ kẽm hoặc inox theo áp suất và kích thước ống. Bề dày tôn cần đồng bộ theo tuyến, tránh trộn lẫn khiến độ cứng thay đổi và khó đạt kín khí. Dung sai cắt – chấn phải được kiểm soát để mép ghép phẳng, không cong vênh; đây là điều kiện tiên quyết giúp mối nối bích ép kín đều và giảm nhu cầu “vá” mastic quá tay. Với ống tròn, giải pháp spiral hoặc lockseam mang lại bề mặt liền mạch, ma sát thấp, thẩm mỹ tốt và kín khí tự nhiên hơn so với ghép tấm rời.
2) Hệ bích TDC/TDF và mối ghép Pittsburgh: tiêu chuẩn hóa mối nối
Đối với ống chữ nhật, bích TDC/TDF cho phép gia công nhanh, phẳng, đồng bộ phụ kiện góc. Khi dập bích, cần đảm bảo độ vuông góc và độ phẳng mặt bích để gioăng EPDM ép kín toàn chu vi. Mối ghép Pittsburgh cho thân ống tạo liên kết cứng, gọn; khoảng cách rive đồng đều, không nứt mép. Tại các vị trí chịu rung hoặc chuyển tiếp, nên gia cường ở mép và sườn tăng cứng để giữ hình học khi lắp đặt và vận hành.
3) Niêm kín bằng gioăng EPDM và mastic: chìa khóa đạt class kín khí
Gioăng EPDM cần lắp liên tục, không đứt đoạn tại góc bích; mối nối góc phải cắt vát đúng kỹ thuật để tránh “hở tam giác”. Mastic chuyên dụng dùng để trám kín khe bích, đầu rive, mép Pittsburgh và những điểm có nguy cơ rò rỉ. Kinh nghiệm thực tế cho thấy trét hai lớp mỏng mastic cho độ bám dính và độ bền tốt hơn một lớp dày. Không nên dùng silicon kiến trúc thay cho mastic HVAC vì độ bám, độ bền và khả năng chịu rung/ẩm không tương thích với môi trường ống gió.
4) Thử kín và kiểm tra rò rỉ: soapy test và thử áp tại xưởng
Sau khi niêm kín, tiến hành thử kín khí theo class thiết kế (A/B/C). Phương pháp phổ biến là bơm áp dương hoặc hút áp âm đến mức quy định, giữ ổn định trong thời gian đủ để quan sát thất thoát. Soapy test (xà phòng) được áp lên chu vi bích, đầu rive và đường Pittsburgh để phát hiện bọt bong bóng – dấu hiệu rò rỉ cần trám bổ sung. Việc thử kín ngay tại xưởng giúp giảm rủi ro “chạy chữa” ở công trường, nơi thao tác khó và chi phí cao hơn.
5) QA/QC trong gia công ống gió: kiểm soát từng công đoạn
Mỗi công đoạn đều cần tiêu chí chấp nhận rõ ràng: kiểm tra bề dày tôn, độ phẳng sau chấn, độ vuông của khung bích, liên tục của gioăng, bề mặt mastic không rỗ – không nứt, và kết quả thử kín đạt class. Lập biên bản QC kèm ảnh chụp mối ghép, tem kiểm tra và mã lô vật liệu để truy xuất. Bộ hồ sơ QA/QC hoàn chỉnh (bản vẽ shop, catalogue gioăng/mastic, biên bản thử kín, danh mục vật tư) là “vé thông hành” cho nghiệm thu nhanh tại hiện trường.
6) Đóng gói, vận chuyển và bảo vệ bề mặt: giữ nguyên chất lượng đến công trường
Sau kiểm tra đạt, ống gió cần được bọc film chống xước, nẹp góc bích và đệm mút tại các điểm dễ móp. Việc xếp chồng phải đảm bảo không đè lên mặt bích và không làm biến dạng tiết diện. Trước khi xuất xưởng, ghi chú hướng lắp, vị trí tầng – khu vực để đội thi công tối ưu thao tác và hạn chế mở – đóng gói nhiều lần gây hư hỏng.
7) An toàn lao động và tổ chức chuyền xưởng: chất lượng đi cùng năng suất
Chất lượng tốt chỉ được duy trì khi dây chuyền gia công được tổ chức khoa học. Khu vực cắt – chấn – dập bích – lắp ghép – trét mastic – thử kín phải luân chuyển một chiều, tránh lẫn phoi và bụi lên bề mặt cần dán gioăng. Trang bị bảo hộ đầy đủ, đặc biệt khi thao tác mastic và dung môi. Sử dụng checklist an toàn và kiểm tra dụng cụ đo (đồng hồ áp, thước, cân lực) theo định kỳ để đảm bảo dữ liệu QC đáng tin cậy.
8) Lắp đặt tại công trường: liên kết bích, treo – đỡ và bảo vệ cách nhiệt
Mặc dù tiêu điểm của bài viết là gia công xưởng, song chất lượng kín khí còn phụ thuộc vào khâu lắp đặt. Khi ghép bích, cần siết bulong theo thứ tự “chéo góc” để lực ép gioăng phân bố đều. Ở các vị trí cút/chuyển tiếp, nên gia cường treo – đỡ để hạn chế xoắn vặn làm hở mối. Với ống lạnh, bảo vệ cách nhiệt ngay sau lắp để tránh ngưng tụ làm suy yếu lớp mastic và gioăng.
9) Sai lỗi thường gặp và cách khắc phục triệt để
Lỗi phổ biến gồm: bích cong vênh làm hở góc, gioăng EPDM đứt đoạn tại góc bích, mastic bôi dày cộm nhưng không bám; hoặc khoảng cách rive không đều dẫn đến bật mép Pittsburgh. Cách khắc phục là kiểm soát hình học bích ngay từ khâu dập, cắt vát góc gioăng đúng chuẩn, trét mastic hai lớp mỏng có miết chặt, và hiệu chỉnh khoảng cách rive theo quy định. Rò rỉ lắt nhắt thường đến từ đầu rive và khe bích; soapy test là biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất để phát hiện sớm.
10) Kết luận: quy trình gia công ống gió “đỗ ngay lần đầu”
Một hệ thống ống gió đạt class kín khí không phải nhờ “bù mastic” ở cuối cùng, mà đến từ chuỗi kiểm soát chất lượng: chọn vật liệu chuẩn, bích TDC/TDF phẳng – vuông, mối Pittsburgh chắc – đều, gioăng EPDM liên tục, mastic đúng kỹ thuật, thử kín và hồ sơ QA/QC đầy đủ. Khi các bước này được thực hiện bài bản, bạn sẽ giảm đáng kể rủi ro phát sinh tại công trường, rút ngắn thời gian nghiệm thu và bảo toàn hiệu suất hệ HVAC trong suốt vòng đời vận hành.
