Các loại van gió là nhóm phụ kiện quan trọng trong hệ thống thông gió và điều hòa không khí, được sử dụng để điều chỉnh lưu lượng, đóng mở đường gió, phân phối không khí giữa các nhánh hoặc thực hiện những chức năng chuyên biệt trong hệ thống.
Tùy mục đích sử dụng, van gió có thể được chế tạo dạng một cánh, nhiều cánh, cánh đối xứng, cánh song song hoặc kết hợp với motor điều khiển. Ngoài các loại van điều chỉnh lưu lượng như VCD và OBD, hệ thống còn có van một chiều, van ngăn cháy và các loại van điều khiển tự động.
Hiểu rõ cấu tạo và đặc điểm từng loại giúp lựa chọn van phù hợp với vị trí lắp đặt, kích thước đường ống, lưu lượng và phương thức điều khiển của toàn hệ thống.
1. Van gió có chức năng gì trong hệ thống?
Van gió được lắp tại các tuyến chính, nhánh ống hoặc gần cửa gió để kiểm soát dòng không khí.
Các chức năng phổ biến gồm:
➤ Điều chỉnh lưu lượng gió.
➤ Đóng hoặc mở một nhánh ống.
➤ Phân phối lưu lượng giữa các khu vực.
➤ Hỗ trợ cân bằng hệ thống.
➤ Ngăn dòng khí đi ngược chiều.
➤ Kết hợp với motor để điều khiển tự động.
➤ Thực hiện chức năng ngăn cháy tại những vị trí yêu cầu.
Đặc trưng: Van gió được lựa chọn theo chức năng cụ thể. Một loại van dùng để cân chỉnh lưu lượng sẽ có cấu tạo và cách vận hành khác với van một chiều hoặc van ngăn cháy.
2. Cấu tạo cơ bản của van gió
Một van gió thông thường thường gồm các bộ phận chính:
➤ Khung van.
➤ Cánh van.
➤ Trục cánh.
➤ Cơ cấu liên kết giữa các cánh.
➤ Tay điều chỉnh hoặc bộ truyền động.
➤ Các chi tiết liên kết với đường ống.
Khung van thường được gia công từ tôn mạ kẽm, inox hoặc vật liệu phù hợp với hệ thống.
Cánh van có thể là dạng tấm phẳng hoặc tạo gân tăng cứng tùy kích thước. Với van nhiều cánh, các cánh được liên kết để cùng thay đổi góc mở khi thao tác.
3. Van gió VCD
VCD là loại van điều chỉnh lưu lượng được sử dụng phổ biến trong các hệ thống thông gió và HVAC.
Van có thể được chế tạo dạng:
➤ Một cánh.
➤ Nhiều cánh.
➤ Cánh chuyển động song song.
➤ Cánh chuyển động đối xứng.
VCD thường được lắp:
➤ Trên tuyến ống chính.
➤ Tại đầu nhánh.
➤ Trước các khu vực cần cân chỉnh lưu lượng.
➤ Gần các thiết bị xử lý không khí.
Đặc điểm của VCD
VCD có khả năng thay đổi tiết diện dòng khí bằng cách xoay góc cánh van. Khi cánh mở hoàn toàn, dòng khí đi qua với tiết diện lớn; khi cánh quay về vị trí đóng, diện tích thông gió giảm.
Van có thể điều khiển bằng tay hoặc gắn motor tùy yêu cầu vận hành.
4. Van OBD
OBD thường được sử dụng phía sau miệng gió hoặc trong hộp gió nhằm điều chỉnh lượng không khí đi qua từng cửa.
Cấu tạo đặc trưng gồm nhiều lá nhỏ bố trí song song hoặc đối xứng.
Ứng dụng phổ biến:
➤ Miệng gió cấp.
➤ Miệng gió hồi.
➤ Hộp Plenum Box.
➤ Các vị trí cần tinh chỉnh lưu lượng tại đầu cuối.
So với VCD trên đường ống, OBD thường có kích thước gọn và được bố trí gần cửa gió hơn.
Phân biệt nhanh: VCD thường điều chỉnh lưu lượng của một tuyến hoặc nhánh ống, trong khi OBD thường được sử dụng để tinh chỉnh lượng gió tại từng miệng hoặc cụm cửa gió.
5. Van gió một chiều
Van một chiều được thiết kế để cho phép không khí đi theo một hướng và hạn chế dòng chảy ngược.
Cấu tạo thường gồm:
➤ Khung van.
➤ Một hoặc nhiều cánh tự do.
➤ Trục quay.
➤ Cữ giới hạn chuyển động.
Khi có dòng khí theo chiều thiết kế, áp lực không khí đẩy cánh mở. Khi dòng khí dừng hoặc có xu hướng quay ngược, cánh trở về vị trí đóng nhờ trọng lượng hoặc cơ cấu hỗ trợ.
Ứng dụng gồm:
➤ Đầu xả quạt.
➤ Hệ thống hút khí.
➤ Các nhánh dùng chung đường ống.
➤ Hệ thống cần hạn chế khí quay ngược.
6. Van gió điều khiển bằng motor
Van motorized damper sử dụng bộ truyền động điện để thay đổi góc mở của cánh.
Cấu hình thường gồm:
➤ Thân và cánh van.
➤ Trục truyền động.
➤ Motor actuator.
➤ Cơ cấu liên kết.
➤ Tín hiệu điều khiển.
Van motor phù hợp với các hệ thống tự động hóa, nơi lưu lượng hoặc trạng thái đóng mở cần được điều khiển từ tủ điện hoặc hệ thống quản lý trung tâm.
Các ứng dụng có thể gồm:
➤ AHU.
➤ Hệ thống VAV.
➤ Hệ thống cấp gió tươi.
➤ Hệ thống hút và cấp khí theo chế độ.
7. Van ngăn cháy trong hệ thống ống gió
Van ngăn cháy là loại van chuyên dụng được bố trí tại các vị trí đường ống đi xuyên qua khu vực có yêu cầu phân chia cháy.
Về cấu tạo, van thường có:
➤ Khung kim loại.
➤ Cánh đóng.
➤ Trục hoặc cơ cấu xoay.
➤ Cơ cấu giữ và nhả.
➤ Bộ truyền động hoặc bộ phận kích hoạt theo cấu hình.
Khác với VCD hoặc OBD, loại van này có chức năng liên quan đến hệ thống an toàn cháy và cần được lựa chọn, lắp đặt theo yêu cầu kỹ thuật và quy định áp dụng của công trình.
Lưu ý kỹ thuật: Van ngăn cháy không nên được lựa chọn chỉ dựa trên kích thước đường ống. Cần xác định đúng loại van, vị trí, chức năng và yêu cầu kỹ thuật của hệ thống phòng cháy áp dụng cho công trình.
8. Van một cánh và van nhiều cánh
Xét theo số lượng cánh, van có thể chia thành hai dạng chính.
| Tiêu chí | Van một cánh | Van nhiều cánh |
|---|---|---|
| Kết cấu | Một lá van quay quanh trục | Nhiều lá liên kết với nhau |
| Kích thước phù hợp | Thường dùng cho tiết diện nhỏ | Phù hợp nhiều tiết diện lớn hơn |
| Cơ cấu truyền động | Đơn giản | Có hệ liên kết nhiều cánh |
| Khả năng phân bố tiết diện mở | Tập trung theo một cánh | Phân bố trên nhiều cánh |
| Ứng dụng | Nhánh nhỏ, ống tròn | Ống vuông, tuyến lớn, điều khiển lưu lượng |
9. Cánh song song và cánh đối xứng
Ở van nhiều cánh, chuyển động của cánh có thể được tổ chức theo hai kiểu phổ biến.
Cánh song song
Tất cả các cánh quay cùng một chiều.
Đặc điểm:
➤ Cơ cấu truyền động tương đối đơn giản.
➤ Các khe mở có hướng tương đồng.
➤ Phù hợp với nhiều ứng dụng đóng mở.
Cánh đối xứng
Các cánh liền kề quay theo chiều ngược nhau.
Đặc điểm:
➤ Tiết diện mở phân bố tương đối đều.
➤ Phù hợp với chức năng điều chỉnh lưu lượng.
➤ Thường gặp trên các VCD nhiều cánh.
Việc lựa chọn phụ thuộc vào yêu cầu điều tiết và cấu hình đường ống.
10. Vật liệu chế tạo van gió
Van thường được lựa chọn cùng nhóm vật liệu với đường ống.
Các loại phổ biến:
➤ Tôn mạ kẽm.
➤ Inox 304.
➤ Inox 316L.
➤ Thép có lớp phủ phù hợp.
Tôn mạ kẽm được sử dụng rộng rãi trong HVAC và thông gió thông thường. Inox phù hợp với môi trường yêu cầu vệ sinh, độ ẩm cao hoặc có tính ăn mòn cao hơn.
Ngoài thân van, vật liệu của trục, bạc, tay điều khiển và liên kết cũng cần được xem xét đồng bộ.
11. So sánh nhanh các loại van gió
| Loại van | Chức năng chính | Vị trí thường dùng |
|---|---|---|
| VCD | Điều chỉnh lưu lượng | Tuyến chính và nhánh |
| OBD | Tinh chỉnh lưu lượng cửa gió | Sau miệng gió, Plenum Box |
| Van một chiều | Hạn chế dòng khí ngược | Đầu quạt, tuyến hút hoặc xả |
| Van motor | Đóng mở hoặc điều tiết tự động | Hệ thống điều khiển HVAC |
| Van ngăn cháy | Chức năng an toàn cháy | Vị trí theo thiết kế PCCC |
12. Tiêu chí lựa chọn van gió
Trước khi đặt gia công hoặc lựa chọn van, cần xác định:
➤ Chức năng của van.
➤ Kích thước đường ống.
➤ Ống vuông hay tròn.
➤ Lưu lượng không khí.
➤ Phương thức điều khiển bằng tay hay motor.
➤ Vật liệu thân và cánh.
➤ Điều kiện nhiệt độ.
➤ Môi trường lắp đặt.
➤ Kiểu kết nối với ống gió.
➤ Không gian bảo trì và thao tác.
13. Câu hỏi thường gặp
VCD và OBD khác nhau như thế nào?
VCD thường được lắp trên đường ống để điều chỉnh lưu lượng của tuyến hoặc nhánh, trong khi OBD thường nằm sau miệng gió để tinh chỉnh lưu lượng tại đầu cuối.
Van gió tròn có thể điều khiển bằng motor không?
Có. Van tròn có thể sử dụng trục cánh kết hợp actuator để điều khiển đóng mở hoặc thay đổi góc cánh tự động.
Van nhiều cánh dùng khi nào?
Van nhiều cánh phù hợp với tiết diện vuông hoặc chữ nhật lớn và những vị trí cần phân bố diện tích mở trên toàn bộ tiết diện.
Van một chiều có cần nguồn điện không?
Nhiều loại van một chiều hoạt động nhờ lực của dòng khí và trọng lượng cánh nên không cần nguồn điện. Một số cấu hình chuyên dụng có thể sử dụng cơ cấu khác.
Van gió có thể gia công theo kích thước riêng không?
Có. VCD, van một chiều và nhiều loại van thông gió có thể được gia công theo kích thước tuyến ống và cấu hình của từng công trình.
Kết luận: VCD, OBD, van một chiều, van điều khiển bằng motor và van ngăn cháy là những nhóm van phổ biến trong hệ thống ống gió. Mỗi loại có cấu tạo và chức năng riêng, từ điều chỉnh lưu lượng, cân bằng đầu cuối đến kiểm soát hướng dòng và thực hiện chức năng chuyên biệt. Lựa chọn đúng loại van cần căn cứ vào vị trí lắp đặt, tiết diện ống, lưu lượng, phương thức điều khiển, vật liệu và yêu cầu kỹ thuật của toàn hệ thống.
CẦN GIA CÔNG VAN GIÓ VCD, OBD, VAN MỘT CHIỀU VÀ PHỤ KIỆN HỆ THỐNG ỐNG GIÓ THEO KÍCH THƯỚC THỰC TẾ? LIÊN HỆ TRƯỜNG THÀNH ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN CẤU HÌNH PHÙ HỢP.
Trường Thành nhận gia công ống gió vuông, ống gió tròn, van gió, co, chạc, đoạn chuyển và phụ kiện thông gió theo bản vẽ, kích thước, vật liệu và yêu cầu thực tế của từng công trình.
CÔNG TY CỔ PHẦN CƠ NHIỆT TRƯỜNG THÀNH
Hotline: 0862 070 294 – 0966 500 694
Email: conhiettruongthanh@gmail.com – thangduongduy@gmail.com
Trụ sở: Số 42, đường Đại Nải, phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ.
Nhà máy 1: Lô 31, đường Nguyễn Du kéo dài, phường Việt Trì, tỉnh Phú Thọ (gần nút giao IC7).
Nhà máy 2: Lô 2, KCN Thụy Vân, phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ.
