Ống gió phòng sạch đòi hỏi tiêu chí khắt khe hơn HVAC thông thường: bề mặt nhẵn – không xơ sợi, mối nối kín khí và dễ vệ sinh khử khuẩn. Bài viết cô đọng các nguyên tắc vật liệu, cấu tạo, khí động, hộp HEPA terminal và nghiệm thu để hệ thống vận hành ổn định.
1) Yêu cầu cốt lõi của ống gió phòng sạch
Mọi chi tiết phải hạn chế phát sinh hạt và tích bụi. Bề mặt trong ngoài cần phẳng, nhẵn, góc bo để dễ lau chùi; tuyệt đối tránh vật liệu dễ xơ rơi vào dòng khí. Độ kín khí cao giúp duy trì chênh áp phòng sạch và giảm nhiễm chéo. Cấu hình khí động cần êm, hạn chế xoáy để không “khuấy” bụi lắng.
2) Vật liệu và hoàn thiện bề mặt
Khu ẩm – ăn mòn nên ưu tiên inox 304/316 với bề mặt đánh xước mịn; khu khô có thể dùng tôn mạ kẽm nhưng cần sơn phủ epoxy hoặc powder coat phù hợp. Tránh sử dụng duct liner sợi lộ thiên; nếu cần tiêu âm, dùng cấu kiện kim loại chuyên dụng hoặc lót có lớp facing kín, chống xơ và đạt yêu cầu vệ sinh.
3) Mối ghép và kín khí
Ống gió phòng sạch ưu tiên hàn kín hoặc ghép bích với gioăng kín khí liên tục, vật liệu không phát thải sợi và phù hợp môi trường vệ sinh. Mối ghép Pittsburgh phải được trám kín bằng vật liệu chuyên dụng, ít mùi và bền theo thời gian. Tại cửa thăm, sử dụng gioăng kín khí đàn hồi – chịu hóa chất ở nồng độ vệ sinh thường gặp.
4) Khí động học: êm và ít xoáy
Giữ vận tốc hợp lý để hạn chế ồn và tránh “xé” hạt bám. Bố trí đoạn thẳng 3×D trước/sau quạt, van và hộp HEPA; dùng cút bo bán kính lớn, chuyển tiếp 1:7–1:10 để dòng không tách lớp. Tránh các túi cụt khó vệ sinh; khi cần thay đổi cao độ trong trục kỹ thuật hẹp, ưu tiên cút bo + đoạn ổn định thay vì cút gắt liên tiếp.
5) Hộp HEPA terminal và miệng gió
Khu vực yêu cầu lọc cuối sử dụng hộp HEPA terminal với gel seal hoặc đệm kín để đảm bảo không bypass. Hộp phải có cửa thăm và cổng kiểm tra độ chênh áp để theo dõi tuổi thọ lọc. Miệng gió nên chọn kiểu phân phối phù hợp (laminar/khuyếch tán nhẹ) để không thổi xoáy lên các bề mặt làm việc, đồng thời giữ mức ồn trong giới hạn.
6) Kiểm soát chênh áp và phân cấp sạch
Phòng sạch thường tổ chức thác áp (pressure cascade) dương hoặc âm tùy quy trình. Ống gió và van điều tiết phải duy trì lưu lượng ổn định để chênh áp giữa các khu không dao động khi cửa mở. Cảm biến áp tĩnh đặt ở vị trí đại diện, kết hợp điều khiển quạt biến tần để bám setpoint và hạn chế ồn.
7) Vệ sinh – khử khuẩn đường ống
Thiết kế cần dự trù cửa thăm đủ lớn tại vị trí đổi hướng, trước/sau thiết bị để đưa chổi – robot kiểm tra. Chỉ sử dụng hóa chất vệ sinh tương thích bề mặt (epoxy/inox), ít bay hơi độc hại và không để lại cặn. Sau vệ sinh, chạy “xả sạch” ở lưu lượng thấp trước khi đưa về chế độ thiết kế. Mọi mối nối phải được kiểm tra lại độ kín khí sau thao tác.
8) Thử kín – cân bằng và nghiệm thu
Trước khi bàn giao, thực hiện thử kín theo class yêu cầu, đo ΔP và lưu lượng để cân bằng van. Kiểm tra chênh áp phòng giữa các khu, đo ồn tại vị trí nhạy cảm. Hộp HEPA terminal cần quy trình kiểm tra rò rỉ lọc và độ kín tiếp giáp với hộp; ghi nhận kết quả trong biên bản nghiệm thu.
9) Lỗi phổ biến và cách khắc phục
Dùng liner sợi lộ thiên gây phát thải hạt: thay bằng cấu kiện tiêu âm kim loại hoặc liner có facing kín. Mối ghép không trám kín làm rò rỉ và hút bẩn: trám bằng vật liệu phù hợp, kiểm tra bằng soapy test. Vận tốc quá cao gây ồn và khuấy bụi: giảm vận tốc hoặc tăng tiết diện. Không có cửa thăm khiến vệ sinh khó: bổ sung và đảm bảo gioăng kín khí sau đóng.
10) Hồ sơ bàn giao – vận hành
Hồ sơ nên gồm: vật liệu và chứng chỉ hoàn thiện bề mặt, bản vẽ hoàn công ống và vị trí cửa thăm – hộp HEPA, quy trình vệ sinh – khử khuẩn, biên bản thử kín – cân bằng, bảng theo dõi chênh áp phòng và hướng dẫn bảo trì định kỳ. Bộ tài liệu rõ ràng giúp rút ngắn thời gian thẩm định và đảm bảo vận hành dài hạn.
Kết luận
Một hệ ống gió phòng sạch tin cậy được xây trên ba nền tảng: vật liệu – bề mặt phù hợp, kín khí cao – khí động êm và vệ sinh – nghiệm thu chặt chẽ. Khi các yếu tố đó đồng bộ, chênh áp ổn định, hạt bụi được kiểm soát và dây chuyền sản xuất/phòng thí nghiệm vận hành an toàn, bền vững.
