Ống gió chống cháy (fire rated duct) là tuyến ống được bảo vệ để duy trì tính toàn vẹn (E) và cách nhiệt (I) trong thời gian định mức (EI 60/90/120…). Mục tiêu là ngăn cháy lan – hạn khói – đảm bảo hệ HVAC và PCCC vận hành an toàn trong sự cố.
1) Khi nào cần ống gió chống cháy?
Các tuyến hút khói, điều áp buồng thang, ống xuyên qua vùng cháy khác nhau, hoặc ống đi chung trục có yêu cầu duy trì EI thường phải dùng giải pháp chống cháy. Lưu ý: ống bếp (grease duct) có quy định riêng (kín dầu, dốc thoát dầu) và dùng hệ chống cháy phù hợp mục đích, không trộn lẫn với hệ thông gió thông thường.
2) Chỉ số EI và “hệ đồng bộ”
EI là thời gian ống duy trì tính toàn vẹn (không thủng, không rò lửa) và cách nhiệt (mặt ngoài không vượt ngưỡng nhiệt). Giải pháp chống cháy phải là hệ đồng bộ đã thử nghiệm gồm: tấm/vải/vữa, băng – đai – keo chịu lửa, đinh/ốc – móc treo, chi tiết vá mối nối, firestop cho xuyên tường/sàn và (nếu có) cửa thăm chịu lửa. Không pha trộn vật tư khác hãng.
3) Các giải pháp phổ biến
Bọc tấm/vải chịu lửa (khoáng – ceramic – composite): gọn, thi công khô, bề mặt phẳng. Vữa phun/bả chống cháy: phủ liên tục, phù hợp bề mặt phức tạp. Ống EI sản xuất sẵn: đồng bộ từ nhà máy cho các công trình đặc thù. Dù chọn giải pháp nào, chiều dày – mật độ fastener – khoảng cách đai phải theo bản vẽ hệ đã được thử nghiệm.
4) Tác động đến khí động và ΔP
Lớp bọc tăng khối lượng và độ dày ngoài, ảnh hưởng khoảng trống – vị trí treo; một số hệ có thể tăng nhám bề mặt trong (nếu là ống EI đặc thù). Vì vậy cần tính ΔP đầy đủ, chọn quạt theo fan curve và giữ đoạn thẳng 3×D trước/sau quạt – van – tiêu âm để hạn chế ồn tái sinh.
5) Treo đỡ chịu lửa
Dùng trapeze/đai treo với ty ren – buloong có biện pháp bảo vệ chịu lửa theo hệ đồng bộ (bọc đai, ống bọc ty, bản đỡ cách nhiệt). Khoảng cách treo thường ngắn hơn ống thường do tăng tải; tuân thủ bước đai – kiểu neo trong catalogue hệ. Tránh xuyên toạc lớp bọc; tại vị trí đỡ cần chi tiết “hồi phục” lớp chống cháy sau lắp.
6) Mối nối – góc – chi tiết vá
Chồng mí – dán băng chịu lửa theo đúng chiều rộng quy định; vít – đinh tán theo bước và đường kính của hệ. Góc – mép cắt là điểm yếu: phải có chi tiết vá 2 lớp hoặc nẹp gấp. Tuyệt đối không dùng băng dính thường hoặc mastic kiến trúc thay cho keo/băng chịu lửa của hệ.
7) Xuyên tường/sàn và firestop “đúng hệ”
Đi qua tường/sàn chịu lửa phải dùng firestop thuộc cùng hệ hoặc được thử nghiệm đi kèm ống bọc. Ghi rõ kích thước lỗ, khoảng hở, vật liệu trám và mã hệ trên bản vẽ. Tại vị trí lắp damper cháy/khói hoặc combination, phần khung – gối – vật tư trám cũng phải theo hệ chứng nhận.
8) Cửa thăm chịu lửa – tiện bảo trì
Ống EI cần cửa thăm chịu lửa tại vị trí van, cảm biến, khớp nối mềm… Cửa phải có chứng chỉ EI tương đương tuyến, khung phẳng – kín, sau thao tác phải phục hồi lớp bọc như trước. Bố trí lối mở trần/shaft đủ kích thước cho người thao tác.
9) Kín khí – thử kín và ảnh hưởng đến lựa chọn quạt
Mục tiêu leakage class phù hợp áp làm việc. Thực hiện soapy test và thử kín áp dương/áp âm trước khi bọc để sửa dễ; sau bọc, kiểm tra lại các mối nối có phục hồi lớp kín chưa. Kín khí tốt giúp hạ cột áp quạt, giảm ồn và thời gian TAB.
10) Quy trình lắp đặt “đỗ ngay lần đầu”
Bước 1: Kiểm tra phẳng – vuông bích, trám kín (gioăng EPDM + mastic HVAC). Bước 2: Thử kín sơ bộ. Bước 3: Lắp treo đỡ chịu lửa, căn thẳng trục. Bước 4: Bọc/bao che theo bản vẽ hệ (đai, băng, vít đúng bước). Bước 5: Thi công firestop xuyên tường/sàn theo mã hệ. Bước 6: Gắn cửa thăm EI, dán bịt kín. Bước 7: Kiểm tra hoàn thiện, dán nhãn EI.
11) TAB PCCC và kiểm chứng hiện trường
Đo lưu lượng – áp tĩnh – ΔP tuyến; kiểm tra end-switch của damper; thử kịch bản điều áp/hút khói mở – đóng cửa đại diện; ghi NC tại khu nhạy ồn. Chốt setpoint VSD, vị trí relief/van và niêm vị trí.
12) Lỗi thường gặp và cách khắc phục
Pha trộn vật tư → mất hiệu lực EI: dùng đúng hệ đồng bộ. Đục thủng lớp bọc khi treo: thêm chi tiết phục hồi. Firestop khác hệ: thay đúng hệ – thử lại. Bước đai/vít sai: thi công lại theo catalogue. Quên thử kín trước bọc: khó sửa → luôn thử kín sớm.
Kết luận
Để ống gió chống cháy đạt chuẩn và được phê duyệt nhanh, hãy chọn hệ EI đồng bộ đã thử nghiệm, thi công đúng đai – băng – vít – firestop, bố trí treo đỡ chịu lửa chuẩn, thử kín sớm và hoàn thiện TAB PCCC theo kịch bản thực tế.
