Hệ thống ống gió cho nhà máy thực phẩm có nhiệm vụ cấp không khí sạch, hút hơi nóng, mùi, hơi ẩm và các chất phát sinh trong quá trình chế biến. So với hệ thống thông gió thông thường, đường ống trong nhà máy thực phẩm cần được chú trọng nhiều hơn về vật liệu, khả năng vệ sinh, chống đọng nước và hạn chế nhiễm bẩn chéo giữa các khu vực.
Một tuyến ống bố trí không phù hợp có thể làm hơi ẩm ngưng tụ, dầu mỡ bám dày, mùi lan từ khu vực nguyên liệu sang khu vực thành phẩm hoặc khiến việc vệ sinh trở nên khó khăn. Do đó, thiết kế cần dựa trên đặc điểm từng công đoạn thay vì sử dụng một phương án chung cho toàn nhà máy.
Hệ thống hiệu quả phải kết hợp đúng giữa cấp gió tươi, hút cục bộ tại nguồn, kiểm soát hướng dòng không khí và bố trí các điểm kiểm tra, vệ sinh thuận tiện.
1. Vì sao nhà máy thực phẩm cần hệ thống thông gió riêng?
Quá trình chế biến thực phẩm thường phát sinh nhiệt, hơi nước, mùi, dầu mỡ và bụi nguyên liệu. Nếu không được thu gom, các thành phần này sẽ lan rộng trong nhà xưởng và bám lên bề mặt thiết bị.
Hệ thống thông gió giúp:
➤ Hút hơi nóng từ khu vực nấu, hấp và sấy.
➤ Giảm độ ẩm tích tụ trong không gian sản xuất.
➤ Hạn chế mùi lan sang khu vực khác.
➤ Cấp không khí sạch cho vùng làm việc.
➤ Hạn chế nước ngưng trên trần và đường ống.
➤ Hỗ trợ duy trì điều kiện làm việc ổn định.
Lưu ý: Mỗi khu vực như sơ chế, nấu, đóng gói và kho thành phẩm có đặc điểm phát sinh khác nhau. Không nên nối tùy ý tất cả vào cùng một tuyến hút nếu chưa đánh giá nguy cơ nhiễm chéo.
2. Phân chia khu vực trước khi thiết kế
Trước khi bố trí đường ống, cần xác định rõ chức năng từng khu vực trong nhà máy.
Các vùng thường gặp gồm:
➤ Khu tiếp nhận và sơ chế nguyên liệu.
➤ Khu nấu, chiên, hấp hoặc sấy.
➤ Khu làm nguội sản phẩm.
➤ Khu đóng gói.
➤ Kho nguyên liệu và kho thành phẩm.
➤ Khu rửa và vệ sinh dụng cụ.
Mỗi vùng cần được xác định hướng cấp và hút gió riêng để không đưa mùi, hơi ẩm hoặc bụi từ khu vực bẩn sang khu vực sạch hơn.
3. Lựa chọn vật liệu ống gió
Vật liệu đường ống phải phù hợp với độ ẩm, nhiệt độ, dầu mỡ và yêu cầu vệ sinh.
Ống gió inox
Inox thường được ưu tiên tại khu vực tiếp xúc nhiều với hơi nước, dầu mỡ hoặc cần vệ sinh thường xuyên.
Ưu điểm:
➤ Khả năng chống gỉ tốt trong nhiều môi trường.
➤ Bề mặt nhẵn, thuận tiện làm sạch.
➤ Phù hợp với khu nấu, hấp và rửa.
➤ Hạn chế bong tróc lớp phủ.
Ống gió tôn mạ kẽm
Tôn mạ kẽm có chi phí hợp lý và phù hợp với tuyến cấp gió sạch hoặc khu vực ít hơi ẩm, ít ăn mòn.
Không nên sử dụng chỉ dựa trên chi phí nếu tuyến thường xuyên tiếp xúc với hơi nóng, hơi muối, dầu hoặc hóa chất vệ sinh.
4. Ống tròn hay ống vuông phù hợp hơn?
Ống tròn có bề mặt dòng khí liên tục, ít góc bám bẩn và thuận lợi khi vệ sinh. Đây là lựa chọn tốt cho nhiều tuyến hút hơi, bụi và mùi.
Ống vuông hoặc chữ nhật dễ bố trí sát trần và tận dụng không gian thấp. Tuy nhiên, các góc trong có thể giữ dầu mỡ, bụi hoặc nước ngưng nếu vận tốc và độ dốc không phù hợp.
| Tiêu chí | Ống tròn | Ống vuông, chữ nhật |
|---|---|---|
| Khả năng bám cặn | Ít góc chết hơn | Dễ bám tại các góc |
| Vệ sinh | Thuận lợi hơn | Cần chú ý các góc trong |
| Tận dụng cao độ | Hạn chế hơn | Tốt hơn |
| Khả năng chịu áp suất | Tốt | Cần gia cường với kích thước lớn |
| Kết nối chụp hút | Có thể cần côn chuyển | Thuận lợi với chụp dạng hộp |
5. Hút hơi nóng và hơi ẩm tại nguồn
Hơi nóng từ nồi nấu, bồn hấp hoặc thiết bị rửa nên được thu càng gần nguồn càng tốt. Nếu để hơi lan ra toàn nhà xưởng, hệ thống phải sử dụng lưu lượng lớn hơn và vẫn khó kiểm soát ngưng tụ.
Các giải pháp thu hút gồm:
➤ Chụp hút phía trên thiết bị nấu.
➤ Chụp hút bao quanh một phần nguồn phát sinh.
➤ Máng hút dọc theo dây chuyền.
➤ Ống hút nối trực tiếp vào cửa thoát hơi của máy.
Chụp hút cần đủ rộng để đón được luồng hơi nhưng không cản trở thao tác, vệ sinh và bảo trì thiết bị.
6. Kiểm soát dầu mỡ trong đường ống
Khu vực chiên, nướng hoặc chế biến có dầu thường tạo ra hơi dầu và hạt mỡ nhỏ. Khi đi vào đường ống, chúng bám lên thành và tích tụ theo thời gian.
Cần xem xét:
➤ Bộ phận tách dầu mỡ tại chụp hút.
➤ Bề mặt ống nhẵn và ít khe giữ cặn.
➤ Cửa thăm tại co và đoạn ngang.
➤ Độ dốc dẫn chất lỏng về điểm thu.
➤ Khay hoặc đầu xả dầu phù hợp.
➤ Lịch vệ sinh định kỳ.
Sai lầm thường gặp: Dùng tuyến ống dài, nhiều đoạn ngang nhưng không bố trí cửa thăm và điểm thu dầu. Cặn bám dày làm tăng trở lực, mùi và nguy cơ nhỏ giọt xuống khu vực sản xuất.
7. Hạn chế hiện tượng ngưng tụ nước
Hơi ẩm trong dòng khí có thể ngưng tụ khi gặp bề mặt lạnh hoặc khi tuyến đi qua khu vực có nhiệt độ thấp hơn.
Để hạn chế cần:
➤ Bảo ôn những tuyến có chênh lệch nhiệt độ lớn.
➤ Làm kín các mối nối bảo ôn.
➤ Tạo độ dốc cho đoạn có nguy cơ đọng nước.
➤ Bố trí điểm xả nước ngưng.
➤ Tránh để ống bị võng giữa hai giá treo.
➤ Kiểm soát độ ẩm trong khu vực sản xuất.
Nước ngưng không được thoát có thể chảy ngược về chụp hút hoặc rò qua mặt bích.
8. Cấp gió tươi và kiểm soát hướng dòng khí
Khi quạt hút đưa không khí ra ngoài, nhà xưởng cần có lượng gió thay thế. Gió cấp nên đi từ khu vực sạch hơn về phía khu vực phát sinh mùi, nhiệt hoặc hơi ẩm.
Nguyên tắc bố trí gồm:
➤ Không cấp gió sạch ngay sát miệng hút.
➤ Không thổi khí từ khu sơ chế sang khu đóng gói.
➤ Hạn chế luồng gió mạnh làm phát tán bụi nguyên liệu.
➤ Cấp đủ gió bù để quạt hút đạt lưu lượng.
➤ Bố trí miệng gió tránh thổi trực tiếp vào sản phẩm.
9. Cửa thăm và khả năng vệ sinh
Đường ống cần có khả năng tiếp cận để kiểm tra và làm sạch định kỳ.
Cửa thăm nên được bố trí tại:
➤ Các đoạn ống ngang dài.
➤ Co đổi hướng.
➤ Chạc nhánh.
➤ Điểm thấp có nguy cơ đọng nước.
➤ Trước và sau thiết bị tách dầu hoặc lọc.
➤ Khu vực gần quạt hút.
Nắp cửa phải có gioăng kín, dễ tháo mở và không tạo khe bám bẩn lớn.
10. Lựa chọn quạt cho hệ thống
Quạt cần được lựa chọn theo tổng lưu lượng và trở lực của toàn tuyến, bao gồm chụp hút, đường ống, co, van và thiết bị lọc.
Cần xác định:
➤ Số khu vực hoạt động đồng thời.
➤ Nhiệt độ và độ ẩm dòng khí.
➤ Có hơi dầu, bụi hay chất ăn mòn hay không.
➤ Chiều dài và số lượng phụ kiện.
➤ Vị trí lắp quạt trong nhà hay ngoài trời.
➤ Nhu cầu điều chỉnh tốc độ theo tải.
Quạt đặt sau thiết bị lọc thường hạn chế cặn bám trực tiếp lên cánh quạt.
11. Những lỗi thường gặp khi thiết kế
| Lỗi | Ảnh hưởng | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Nối chung khu sạch và khu có mùi | Nguy cơ nhiễm chéo | Phân tách tuyến và kiểm soát hướng gió |
| Thiếu cửa thăm | Khó vệ sinh dầu mỡ, cặn bẩn | Bổ sung tại co, chạc và đoạn ngang |
| Không tạo độ dốc | Nước và dầu đọng trong ống | Chỉnh tuyến và bố trí điểm xả |
| Vật liệu không phù hợp | Gỉ, bong bề mặt, khó vệ sinh | Chọn lại theo môi trường thực tế |
| Thiếu gió bù | Giảm hiệu quả hút | Bổ sung cửa hoặc quạt cấp gió |
| Chụp hút đặt quá xa | Hơi nóng và mùi lan rộng | Đưa chụp gần nguồn hơn |
12. Thông tin cần khảo sát trước khi thi công
➤ Sơ đồ các khu vực sản xuất.
➤ Loại nguyên liệu và công đoạn chế biến.
➤ Nguồn phát sinh nhiệt, hơi, dầu và mùi.
➤ Thời gian hoạt động của từng thiết bị.
➤ Yêu cầu vệ sinh đường ống.
➤ Mặt bằng và chiều cao nhà xưởng.
➤ Vị trí đặt quạt, bộ lọc và cửa xả.
➤ Nguồn cấp gió tươi.
➤ Khả năng mở rộng dây chuyền.
13. Câu hỏi thường gặp
Nhà máy thực phẩm có bắt buộc dùng toàn bộ ống gió inox không?
Không nhất thiết. Vật liệu cần được lựa chọn theo từng khu vực, mức độ ẩm, dầu mỡ, yêu cầu vệ sinh và khả năng ăn mòn thực tế.
Vì sao ống hút khu nấu thường bị nhỏ dầu hoặc nước?
Nguyên nhân thường do hơi dầu và hơi nước ngưng tụ, tuyến không có độ dốc, thiếu điểm xả hoặc đường ống chưa được vệ sinh định kỳ.
Có thể nối hệ thống hút mùi khu nấu với khu đóng gói không?
Không nên nối tùy ý. Cần đánh giá hướng dòng khí và nguy cơ mùi, hơi ẩm hoặc chất ô nhiễm đi ngược sang khu vực đóng gói.
Kết luận: Hệ thống ống gió cho nhà máy thực phẩm cần được thiết kế theo từng khu vực sản xuất, ưu tiên hút tại nguồn, kiểm soát hướng dòng khí và hạn chế nhiễm chéo. Vật liệu, độ dốc, cửa thăm, bảo ôn và điểm thoát nước phải được lựa chọn đồng bộ để đường ống dễ vệ sinh, ít đọng cặn và vận hành ổn định. Khảo sát đúng quy trình sản xuất trước khi gia công giúp nâng cao hiệu quả thông gió và giảm chi phí cải tạo về sau.
NHÀ MÁY THỰC PHẨM ĐANG GẶP TÌNH TRẠNG HƠI NÓNG, MÙI, DẦU MỠ HOẶC NƯỚC NGƯNG TÍCH TỤ TRONG ĐƯỜNG ỐNG? LIÊN HỆ TRƯỜNG THÀNH ĐỂ ĐƯỢC KHẢO SÁT VÀ TƯ VẤN GIẢI PHÁP PHÙ HỢP.
Liên hệ Trường Thành để được tư vấn thiết kế, gia công và lắp đặt hệ thống ống gió cho nhà máy thực phẩm
CÔNG TY CỔ PHẦN CƠ NHIỆT TRƯỜNG THÀNH
Hotline: 0862 070 294 – 0966 500 694
Email: conhiettruongthanh@gmail.com – thangduongduy@gmail.com
Trụ sở: Số 42, đường Đại Nải, phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ.
Nhà máy 1: Lô 31, đường Nguyễn Du kéo dài, phường Việt Trì, tỉnh Phú Thọ (gần nút giao IC7).
Nhà máy 2: Lô 2, KCN Thụy Vân, phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ.
